Jakie informacje kryją w sobie wyniki badań laboratoryjnych?

Podstawowa diagnostyka lekarska a także profilaktyka opiera się na wynikach badań laboratoryjnych. To na ich podstawie, oraz na wynikach testów obciążeniowych, można dużo wcześniej wykryć wiele chorób, które nie zdążyły się jeszcze na dobre rozwinąć. Dlatego bardzo ważne są badania okresowe, w których uwzględnia się m.in

  1. Badanie szybkości opadania krwinek czerwonych (OB.)
  2. Badanie morfologiczne krwi
  3. Badanie krzepnięcia krwi
  4. Badanie chemiczne i serologiczne krwi
  5. Badanie chemiczne i mikroskopowe moczu


Badanie opadania krwinek czerwonych (OB)

Szybkość opadania krwinek czerwonych jest ustalana w milimetrach na godzinę. Opad prawidłowy (zgodny z normą) wynosi według wartości przedstawionych poniżej:

 Grupy osób Wartości prawidłowe opadu po pierwszej godzinie. Wartości prawidłowe opadu po drugiej godzinie.
Mężczyźni 3-8 mm 6-20 mm
Kobiety 3-10 mm 6-20 mm
Niemowlęta 1-2 mm 2-4 mm

 

Szybkość opadania czerwonych krwinek jest próbą bardzo użyteczną w diagnostyce i obserwacji przebiegu wielu schorzeń, ale fakt, że wyniki takiego badania mieszczą się w normie, nie wyklucza jeszcze istnienia choroby. Odstępstwa od normy mogą iść w dwóch kierunkach i świadczyć o zmianach zachodzących w organizmie.

  1. przyspieszenie opadu wskazuje na stany zapalne, infekcje, choroby reumatyczne, dnę moczanową, nowotwory, anemię,

zaburzenia we frakcjach białkowych krwi

  1. spowolnienie opadu wskazuje na mnożenie się czerwonych ciałek oraz niektóre szczególne postacie anemii

Tabletki antykoncepcyjne mogą przyśpieszyć opad krwinek czerwonych, natomiast niektóre leki, jak aspiryna kortyzon czy leki przeciwreumatyczne, mogą zmniejszyć jego tempo.

Obok OB drugim markerem stanu zapalnego jest CRP, czyli poziom białka reaktywnego C (białka C-reaktywnego, C Reactive Protein). CRP jest jednym z białek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej organizmu. Poziom CRP rośnie szybciej w przypadku rozwijającej się infekcji czy stanu zapalnego niż poziom OB, szybciej również spada, gdy infekcja lub stan zapalny cofają się. Dlatego często, w podejrzeniu stanów zapalnych, obok oznaczenia wskaźnika OB wykonuje się oznaczenie poziomu CRP. W stanach zapalnych jest to znacznie bardziej precyzyjny wskaźnik niż OB.


Badanie morfologiczne krwi (obraz krwi)

W badaniu obrazu krwi ustala się przede wszystkim liczbę krwinek czerwonych oraz liczbę krwinek białych w 1 mm ³ krwi, a następnie poddaje się ten obraz bardziej szczegółowym oględzinom. Ustala się zróżnicowanie białych ciałek krwi, tj. procentowy  stosunek poszczególnych rodzajów krwinek białych do ogółu tych krwinek (rozmaz). Ważnym składnikiem krwinek czerwonych jest hemoglobina (Hb)- czerwony barwnik krwi. Określa się zatem zawartość hemoglobiny we krwi (w gramach na 100 cm³ krwi).

Oprócz krwinek czerwonych i białych podaje się też liczbę krwinek płytkowych w 1 mm ³ krwi.

Poszczególne elementy obrazu krwi mają niejednokrotnie kilka równorzędnych nazw, np.:

krwinki czerwone- erytrocyty, czerwone ciałka krwi,

krwinki białe- leukocyty, białe ciałka krwi

krwinki płytkowe- trombocyty, płytki krwi, płytki Bizzozero

W rozmazie mogą być podane nazwy m.in. różnych rodzajów krwinek białych:

leukocyty pałeczkowate- granulocyty pałeczkowate

leukocyty segmentowane- granulocyty segmentowane

leukocyty kwasochłonne- granulocyty kwasochłonne

leukocyty zasadochłonne- granulocyty zasadochłonne

monocyty

limfocyty

Obraz krwi i rozmaz mają bardzo duże znaczenie w diagnozowaniu i wiele mówią o tym, co dzieje się w organizmie. Liczba krwinek czerwonych zwiększa się przy wielu różnych chorobach, ale także po dłuższym pobycie na dużych wysokościach. Zmniejsza się natomiast po utracie krwi i w wielu postaciach anemii, począwszy od niedokrwistości z niedoboru żelaza czy niektórych witamin, a skończywszy na zaburzeniach w procesie powstawania krwinek czerwonych. Wraz ze zmianą liczby krwinek czerwonych zmienia się oczywiście także zawartość hemoglobiny we krwi. Liczba krwinek białych wzrasta w wypadku większości procesów chorobowych. Wzrasta ona okresowo nawet u ludzi zdrowych np. po zjedzeniu posiłku (zwłaszcza tłustego) lub przy stanach podniecenia czy podczas większego wysiłku fiz. Podczas infekcji i stanów zapalnych krwinki białe mnożą się szczególnie intensywnie, aby bronić organizm.

W przebiegu choroby zmienia się też ich obraz. W fazie ustępowania choroby infekcyjnej przybywa zabarwiających się na czerwono leukocytów kwasochłonnych. Nazywa się to nawet „jutrzenką powrotu do zdrowia”. Bardzo duży wzrost krwinek białych (do miliona w 1 mm³ krwi) obserwuje się przy niektórych zaburzeniach układu krwiotwórczego.

Istnieją jednak takie choroby infekcyjne, jak np. dur i dur rzekomy, które powodują spadek liczby krwinek białych (może się on zresztą okazać „względny”, gdy zwrócimy uwagę na wysokość gorączki).

Do przyczyn zmniejszenia się liczby krwinek białych zalicza się m.in. nadczynność śledziony, choroby krwi, zatrucie szpiku kostnego toksynami. Sprawca bywają tez niektóre leki, w związku z czym mogą one być aplikowane tylko do określonej granicy spadku tej liczby. Liczba krwinek płytkowych podlega dużym wahaniom nawet w normalnych warunkach, np. podczas menstruacji spada o 50-70 %, a wzrasta np. po operacjach lub wypadkach, głównie w drugim i trzecim tygodniu.

Duże spadki krwinek płytkowych zwiększają niebezpieczeństwo powstania skazy krwotocznej. Za wartość graniczną uznaje się 20 000. Jednakże liczba ta nie jest wystarczającym kryterium oceny skłonności do krwawień, ponieważ nawet przy 10 000 krwinek płytkowych jest bardzo wiele. Trzeba tu wymienić zwłaszcza specjalne choroby płytek krwi i inne choroby krwi, a oprócz tego liczne choroby infekcyjne, ukłucia owadów, ukąszenia węży i pająków. Cały szereg substancji chemicznych może doprowadzić przynajmniej chwilowo, do spadku liczby krwinek płytkowych. Natomiast wzmożona produkcja tych krwinek występuje w czerwienicy prawdziwej, chorobie której towarzyszy ogólny wzrost liczby krwinek (czerwonych, białych i płytkowych). 


Badanie krzepnięcia krwi- czas protrombinowy (wskaźnik Quicka). Badając krzepnięcie krwi dokonuje się m.in. oceny działania osoczowych czynników tego procesu (należy do nich protrombina, czyli białko osocza krwi). Określa się zatem tzw. czas protrombinowy, czyli czas  krzepnięcia osocza krwi ustalany jako średnia wyników dwóch badań. Wskaźnik protrombinowy odgrywa dużą rolę w kontrolowaniu skuteczności terapii mającej na celu hamowanie krzepnięcia krwi, zalecanej często osobom po zawale serca i osobom, w których organizmie stwierdza się skłonność do zakrzepów. W kuracjach tego typu stosuje się antykoagulanty (czyli środki przeciwzakrzepowe).

Zmiany w procesie krzepnięcia krwi można zaobserwować również pod wpływem innych czynników. Wskaźnik czasu protrombinowego obniża się przy chorobach wątroby, uszkodzeniach jelit, niedoborze wit. K, oraz przy niektórych innych schorzeniach. Również toksyny działające na wątrobę (np. w razie zatrucia grzybami powodują zmniejszenie tego wskaźnika.


Badania chemiczne i serologiczne krwi.

Cukier we krwi

Normy tego stężenia różnią się w zależności od przyjętej metody oznaczania cukru we krwi. Przy oznaczaniu optycznym (Hagedorn- Jensen) uwzględnia się również inne substancje, które optycznie zachowują się tak samo jak cukier. W związku z tym przy tej metodzie norma stężenia cukru we krwi (pobieranej na czczo) wynosi dla dorosłych i dzieci 80 do 100 mg % (czyli mg/100 ml, czyli miligramów na 100 mililitrów).

Natomiast przy oznaczaniu enzymatycznym uwzględnia się tylko cukier (tzw. czystą glukozę). W związku z tym norma dla dorosłych i dzieci wynosi 50-95 mg%.

Po posiłkach czy też w stanach podniecenia następuje fizjologiczny wzrost poziomu cukru we krwi. Natomiast przy cukrzycy mamy do czynienia z patologicznym wzrostem tego poziomu. Poziom cukru we krwi spada podczas snu i po ciężkich wysiłkach fizycznych (dotyczy zwłaszcza cukrzyków). Spada on także wtedy, gdy we krwi znajdzie się za dużo insuliny, a więc gdy organizm wytworzy jej zbyt wiele gdy ktoś, kto jest chory na cukrzyce przedawkuje ją. W przypadku osoby zdrowej wzrost wydzielania insuliny, a co za tym idzie –spadek tężenia cukru we krwi, może być skutkiem zjedzenia zbyt dużej ilości słodyczy.

Testy obciążenia glukozą

Testy obciążenia glukozą przeprowadza się wówczas, gdy istnieje podejrzenie o ukrytą lub rozpoczynającą się cukrzycę. Najprostszą ich postacią jest próba tolerancji na glukozę. Po spożyciu lub podaniu dożylnym 50 g. cukru gronowego (glukozy) stężenie cukru we krwi nie powinno przekroczyć pewnych wartości granicznych:

20-29 lat  (145-170 mg%)

30-39 lat (155-185 mg%)

40-49 lat (162-200 mg%)

50-59 lat (185-215 mg%)

Ponad 60 lat (195-230%)

Wyniki, które mieszczą się w tych przedziałach, skłaniają do  przeprowadzenia dalszych badań, ponieważ są już niepokojące. Stężenie jeszcze wyższe wskazuje ewidentnie na cukrzycę.

Kreatynina

Kreatynina powstaje w trakcie skurczu mięśnia jako końcowy produkt przemiany materii i jest wydalana przez nerki. Jeśli wydolność nerek jest obniżona o więcej niż jedną trzecią, to we krwi wzrasta poziom kreatyniny.

Wartości prawidłowe:

Dzieci 0,4-0,7 mg %

Dorośli 0,6-1,3 mg %

Wyższe wartości występują przy różnych schorzeniach nerek (które prowadzą do ich niewydolności).

Mocznik

Mocznik stanowi główny produkt końcowy przemiany białkowej i jest wydalany przez nerki. Jego poziom zależy od:

  1. „dowozu” białka
  2. funkcji wydalniczej nerek

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli 15 do 40 mg %

Podwyższenie stężenia mocznika ma miejsce przy diecie bardzo bogatej w białko, a także przy zwiększonym rozpadzie białek, na przykład w przebiegu chorób z wysoką gorączką. W pozostałych przypadkach podwyższony poziom mocznika we krwi wskazuje na zaburzenia pracy nerek (podobnie jak wzrost poziomu kreatyniny).

Azot resztkowy

Azot będący w surowicy krwi może pochodzić bądź z ciał białkowych, które się w niej normalnie znajdują, bądź z rozkładu składników pokarmowych i produktów rozpadu. W tym drugim przypadku określa się go mianem „azot resztkowy”. Zbyt duże stężenie azotu resztkowego ma podobne znaczenie jak zbyt duże stężenie kreatyniny i mocznika.

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli 20-35 mg%

Kwas moczowy

Kwas moczowy pochodzi częściowo z pożywienia, a częściowo tworzy się w organizmie jako produkt przemiany materii.

Wartości prawidłowe:

Mężczyźni 2,5-6,5 mg%

Kobiety 2-6 mg%

Jeśli stężenie przekroczy wartość 6,5 mg% to kwas moczowy może się wytrącać i odkładać w stawach. Jest to wówczas tzw. dna lub skaza moczanowa. Główną przyczyną wzrostu poziomu kwasu moczowego we krwi jest zmniejszone jego wydalanie przez nerki, zwłaszcza gdy jednocześnie dostarczany jest w zbyt dużych ilościach w spożywanym pokarmie.

Lipidy

Lipidy to inaczej tłuszcze. W ich skład wchodzą: trójglicerydy, wolne kwasy tłuszczowe, fosfolipidy i cholesterol.

Wartości prawidłowe:

Dorośli 500-800mg%

Wartości wyższe wskazują na możliwe zaburzenia przemiany tłuszczowej, ale diagnozę przedstawić można dopiero po przebadaniu poszczególnych składników.

Natomiast obniżenie poziomu lipidów ma miejsce przy nadczynności tarczycy, uszkodzeniu komórek wątroby i biegunce tłuszczowej.

Trójglicerydy

Trójglicerydy (tłuszcze proste) stanowią połączenie gliceryny z trzema różnymi kwasami tłuszczowymi. Pochodzą częściowo z pożywienia, a częściowo są wytwarzane przez wątrobę.

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli 50-150 mg% (badanie na czczo)

Podwyższenie poziomu trójglicerydów we krwi występujące po spożyciu tłustego posiłku jest normalnym zjawiskiem. Natomiast przekroczenie wartości prawidłowej ustalone przy badaniu na czczo wskazuje na zaburzenia przemiany tłuszczowej. Przyczyną tych zaburzeń mogą być spożywane tłuszcze i węglowodany pokarmowe, oraz w ogóle pożywienie o zbyt dużej kaloryczności. Do podwyższenia poziomu trójglicerydów we krwi dochodzi również przy takich schorzeniach jak cukrzyca, zapalenie trzustki, przewlekła niewydolność nerek.

Cholesterol

Cholesterol to ważna substancja budulcowa występująca wyłącznie w komórkach zwierzęcych i ludzkich. Jest przyjmowany częściowo w licznych pokarmach, a częściowo syntetyzowany przez sam organizm, przy czym pożywienie tłuste i bogate w węglowodany pobudza jego wytwarzanie. Pobudza go również brak insuliny w organizmie, np. przy nie leczonej cukrzycy.

Wartości prawidłowe:

Dzieci 140-240 mg%

Dorośli 180-250 mg%

Dopuszcza się pewną tolerancję w zależności od wieku. Za wielkość wyjściową uznaje się 180 mg% i liczba lat badanej osoby. Przykładowo dla sześciolatka byłoby to 240 mg%.

Wielu badaczy uważa, że te wartości są zawyżone i że są to raczej przeciętne wartości występujące u ludności w krajach uprzemysłowionych, nie zaś rzeczywiste wartości prawidłowe, które należałoby uznać za normę i które powinny wynosić poniżej 200 mg%.

Podwyższony poziom cholesterolu we krwi wskazuje na zaburzenia przemiany tłuszczowej. Do podwyższenia poziomu dochodzi m.in. przy takich schorzeniach jak: cukrzyca, dna, niedoczynność tarczycy, niektóre schorzenia dróg żółciowych (zastój żółci).

VLDL, (lipoproteidy o bardzo małej gęstości= pre-beta-lipoproteidy)

Lipoproteidy te „zajmują się” transportowaniem cholesterolu wytwarzanego w organizmie oraz uzyskiwanego wraz z pożywieniem. Ich poziom wzrasta przy pewnego typu zaburzeniach przemiany tłuszczowej. Jednocześnie obniżony może być poziom lipoproteidów o dużej gęstości (HDL), co jest zjawiskiem niekorzystnym, chronią one bowiem przed gromadzeniem się cholesterolu.

LDH (lipoproteidy o małej gęstości= beta-lipoproteidy)

Transportują one cholesterol i odkładają go na ściankach naczyń krwionośnych. Ich podwyższony poziom świadczy o występowaniu tego typu zaburzeń przemiany tłuszczowej, które w niezwykle dużym stopniu przyczyniają się do wapienia tętnic, jeśli nie podejmie się żadnych środków zapobiegawczych.

HDL (lipoproteidy o dużej gęstości= alfa-lipoproteidy)

Lipoproteidy o dużej gęstości mają szczególną cechę: potrafią rozpuszczać zmagazynowany już cholesterol i usuwać go. Dlatego podwyższenie ich poziomu jest zaletą, a nie wadą.

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli powyżej 35 mg%

Niedobór alfa-liporoteidów zwiększa ryzyko wapnienia naczyń krwionośnych.

SGOT lub GOT (transaminaza szczawiooctowo-glutaminowa surowicy= aminotransferaza asparaginowa).

Transaminazy to znajdujące się w organizmie enzymy przenoszące grupę aminową z aminokwasów na inny związek. Zazwyczaj znajdują się w komórkach, natomiast przy rozkładzie komórek przechodzą do surowicy krwi. Transaminaza oznaczona skrótem SGOT lub GOT występuje głównie w komórkach wątroby, serca, mięśni szkieletowych, nerek i mózgu. Ponadto znajduje się w krwinkach czerwonych. Podwyższenie poziomu aktywności SGOT wskazuje na wzmożony rozpad komórek w wyżej wymienionych częściach organizmu.

Wartości prawidłowe:

Dorośli i dzieci 5-13 U/l przy optymalizacji metody badawczej)

1 U/l to jednostka aktywności enzymu (ang. Unit), określana tez jako m U/ml lub j.m. (jednostka międzynarodowa)

 

SGPT lub GPT (transaminaza pirogronowo-glutaminowa surowicy = aminotransferaza alaninowa)

Transaminaza ta występuje przeważnie w komórkach wątroby. Podwyższenie poziomu aktywności SGPT wskazuje więc z dużym prawdopodobieństwem na schorzenia wątroby.

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli 4 do 12 U/l (do 25 U/l przy optymalizacji metody badawczej).

Podczas stawiania diagnozy porównuje się ze sobą wartości SGOT i SGPT. Przydatna jest przy tym wiedza o aktywności tych transaminaz w ramach poszczególnych narządów i elementów organizmu. I tak oto:

SGOT SGPT
Wątroba 59 U/g 35 U/g
Mięsień sercowy 52 U/g 3 U/g
Mięsień szkieletowy 36 U/g 3 U/g
Mózg 15 U/g
Nerki 10 U/g 1 U/g
Krwinki czerwone 1 U/g

U/g oznacza aktywność enzymu na gram narządu.

GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza)

Jest to enzym, którego aktywność ma podobną wartość diagnostyczną jak SGOT i SGPT. Ustalanie poziomu jego aktywności ma na celu kontrolę przebiegu chorób w rejonie wątroby, pęcherza żółciowego i trzustki. Wraz z zakończeniem następuje zazwyczaj powrót tego poziomu do normy.

Wartości prawidłowe:

Dzieci 5-13 U/l

Kobiety 4-18 U/l

Mężczyźni 6-28 U/l

LHD (dehydrogenaza mleczanowa)

Dehydrogenaza mleczanowa obejmuje pięć ściśle spokrewnionych ze sobą enzymów. Są one „rozlokowane” w różnych miejscach organizmu, a więc ogólny wzrost ich aktywności świadczy tylko o tym, że w którymś z tych miejsc toczy się proces wzmożonego rozpadu komórkowego. W celu postawienia dokładniejszej diagnozy trzeba badać dodatkowo poziom aktywności poszczególnych enzymów należących do grupy LDH. Podwyższone poziomy są wówczas oznaką, że w organizmie pojawiły się następujące stany chorobowe:

LDH₁ – zaburzenia pracy serca

LDH₁ i LDH₂ – choroby krwi

LDH₃ – choroby płuc

LDH₅ – schorzenia wątroby

Wartości prawidłowe (LDH łącznie):

Dzieci i dorośli do 195 U/l

CHE (cholinoesteraznza)

Jest to enzym powstający w wątrobie. Dlatego zbyt niski poziom jego aktywności wskazuje na chroniczne uszkodzenie wątroby. Natomiast poziom podwyższony wskazuje na schorzenia, którym towarzyszy wzmożona biosynteza białka, np. zespół nerczycowy, łuszczyca, nadczynność tarczycy.

Wartości prawidłowe:

Dorośli i dzieci 1900-3800 U/l

Wartości poniżej 1000 U/l i powyżej 4500 U/l uznaje się za mocno niepokojące.

CPK lub CK (kinaza keratynowa)

Jest to enzym występujący w komórkach mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych oraz w komórkach mózgu. Podniesienie jego aktywności, świadczące o  wzmożonym rozpadzie komórek w tych częściach organizmu, występuje przy schorzeniach mięśnia sercowego, zawale serca, schorzeniach i urazach mózgu, a także opon mózgowych. Enzym ten ma trzy blisko ze sobą spokrewnione postacie:

MB-CPK – występujące głównie w mięśniu sercowym

MM-CPK – występuje głównie w mięśniach szkieletowych

BB-CPK – występuje głównie w mózgu

Watości prawidłowe:

Dzieci i dorośli do 50 U/l

Fosfataza zasadowa

Jest to fosfataza najbardziej aktywna w środowisku zasadowym (alkalicznym). Działanie tego enzymu, powstającego przede wszystkim w wątrobie i kościach, polega na pobudzaniu reakcji wydzielania biologicznie aktywnych soli fosforanowych z ich związków organicznych. Wzrost aktywności fosfatazy zasadowej we krwi stwierdza się w chorobach układu kostnego, wątroby i dróg żółciowych a spadek w niedoczynności tarczycy i niedoborze witaminy C

Wartości prawidłowe:

Dzieci i dorośli 60 – 200 U/l (metoda optymalna)

Fosfataza kwaśna

Jest to fosfataza najbardziej aktywna w środowisku kwaśnym. Działanie tego enzymu, wytwarzanego przez krwinki płytkowe i czerwone oraz gruczoł krokowy polega na pobudzaniu rozpadu związków kwasu fosforowego. U człowieka zdrowego fosfataza kwaśna mierzona w surowicy krwi pochodzi w 90% z krwinek. Natomiast u mężczyzny chorego na przerost gruczołu krokowego (prostaty) pochodzi właśnie z tego gruczołu. W celu postawienia diagnozy wystarczy zatem określić aktywność fosfatazy pochodzącej z gruczołu krokowego, co można osiągnąć, przeprowadzając specjalne badanie.

Wartości prawidłowe:

Fosfataza kwaśna:

Kobiety 5-11 U/l

Mężczyźni 4,7-13,5 U/l

Fosfataza pochodząca z prostaty:

Mężczyźni do 3,6 U/l

Amylaza surowicy (diastaza surowicy)

Amylaza jest enzymem powstającym głównie w trzustce i śliniankach. Jego działanie polega na rozszczepianiu skrobi w przewodzie pokarmowym. Aktywność amylazy wzrasta przy chorobach trzustki oraz tych schorzeń narządów jamy brzusznej, które mogą źle wpływać na pracę trzustki.

Wartości prawidłowe (oznaczone różnymi metodami)

  1. 16-128 j. W (jednostek Wohlgemutha)
  2. 70-200 j. S (jednostek Somogyiego)
  3. 100-310 U/l

Bilirubina we krwi

Bilirubina powstaje z hemoglobiny uwolnionej w procesie rozpadu krwinek czerwonych. Tworzy się w specyficznych komórkach wątroby, śledziony i szpiku kostnego, skąd transportowana jest do osocza. Tę postać nazywa się bilirubiną pośrednią (nie sprężoną). Z osocza przechodzi ona do wątroby i ulega sprężeniu z pewnymi kwasami. Tę postać nazywa się bezpośrednią (sprężoną).

Wartości prawidłowe:

Bilirubina ogółem 0,3-1,3 mg%

Bilirubina pośrednia do 1,0 mg%

Bilirubina bezpośrednia do 0,3 mg%

Wzrost poziomu bilirubiny pośredniej wskazuje na wzmożony rozpad krwinek czerwonych, natomiast wzrost poziomu bilirubiny bezpośredniej oraz bilirubiny ogółem- na różne schorzenia wątroby.

Białko we krwi

Ilość różnych składników białkowych w surowicy krwi zależy normalnie od ilości białka :

  1. spożywanego
  2. wytwarzanego w organizmie
  3. wydalanego

Wartości prawidłowe:

Białko ogółem 6,5-7,9 g w 100 ml. surowicy

Frakcje białkowe % ogółu białek g%
Albuminy 52-65 3,7-4,8
Alfa₁-globuliny 3-6 03-0,45
Alfa₂-globuliny 7-10 0,5-0,75
Beta-globuliny 8-13 0,6-0,9
Gamma-globuliny 11-19 0,8-1,3

Ilość białka ogółem spada przy jego zmniejszonym spożyciu, niedostatecznej asymilacji i podwyższonej utracie oraz przy przyśpieszonej przemianie materii. Natomiast przy chorobliwej produkcji para protein (frakcji typu globulin) ilość białka ulega zwiększeniu. W przypadku wielu chorób proporcje między poszczególnymi frakcjami białkowymi ulegają zmianie. Może temu towarzyszyć, ale nie musi, zwiększenie lub zmniejszenie ogólnej ilości wszystkich białek.
Poszczególne frakcje białkowe podawane są w procentach ogółu białek lub w gramach na 100 mililitrów surowicy krwi (g%)

ASO

Bakterie z grupy streptokoków (paciorkowców) wytwarzają toksynę, zwaną streptolizyną 0. Organizm odpowiada wytwarzaniem antystreptolizyny i to właśnie jej obecność w surowicy krwi jest przedmiotem badania, którego wynik określa się mianem ASO.

Wartości prawidłowe do 200 j.m.

Poziom lekko podwyższony 200-450 j.m.

Poziom średnio podwyższony 450-600j.m.

Poziom silnie podwyższony powyżej 600 j.m.

Miano ASO podwyższa się przy chorobach spowodowanych streptokokami: gorączce reumatycznej, zapaleniu kłębuszków nerkowych, płonicy i innych infekcjach.

Miano ASO zaczyna się podnosić zazwyczaj w ciągu jednego do trzech tygodni od chwili zakażenia, a punkt szczytowy osiąga po trzech do sześciu tygodni. Jeśli nie opada przez dłużej niż sześć tygodni, to należy liczyć się z nawrotem chorób. 


 

5. Badanie chemiczne i mikroskopowe moczu

Azotyny

Normalnie w moczu nie ma azotynów. Powstają one wówczas, gdy azotan zawarty w moczu zostaje zamieniony przez bakterie w azotyn. Mocz poranny częściej daje reakcję pozytywną, ponieważ nocą, gdy pozostaje dłużej w pęcherzu moczowym, bakterie mają więcej czasu na rozmnażanie się. Próba może być pozytywna również wtedy, gdy mocz przeznaczony do badania był zbyt długo przetrzymywany.

Wynik prawidłowy: negatywny

Białko

Wydalanie białka w ilości około 100 mg na dobę mieści się w normie. Zwykłe metody badawcze takiej ilości nie wykrywają. Lekki lub średni wzrost ilości wydalanego białka ma miejsce we wszystkich chorobach nerek i dróg moczowych. Ilość białka w moczu może wzrosnąć także np. przy gorączce czy po ciężkiej pracy fizycznej. Wydalanie bardzo dużej ilości białka w moczu (ponad 3,5 g na dobę) nazywamy białkomoczem.

Wynik prawidłowy: negatywny

Cukier (glukoza)

Normalnie w moczu nie ma cukru. Niewielkie jego ilości mogą się jednak pojawić gdy wskutek spożycia bardzo dużej ilości słodyczy zostanie przekroczony tzw. próg nerkowy dla cukru (maksymalna zdolność wchłaniania zwrotnego glukozy). Występuje to często przy cukrzycy, kiedy poziom cukru we krwi jest stale podniesiony i nierzadko przekracza 180 mg%, co oznacza również przekroczenie progu nerkowego. Zdarza się że w przebiegu tej choroby próg nerkowy ulega podwyższeniu. Wówczas cukier może nie pojawić  się w moczu, nawet gdy jego poziom we krwi będzie wysoki. Zdarza się też, że u osób mających normalne stężenie cukru we krwi wykrywa się go w moczu. Takie sytuacje powstają, gdy ktoś ma obniżony próg nerkowy, co stanowi sporadycznie występującą anomalię i zazwyczaj nie świadczy o chorobie. Wprawdzie również niektóre choroby nerek lub zatrucia mogą powodować obniżenie progu nerkowego dla cukru, ale należy to do rzadkości.

Wynik prawidłowy: negatywny

Ciała ketonowe

Ciała ketonowe to aceton, kwas acetooctowy oraz kwas beta-hydroksymasłowy i normalnie w  moczu nie występują. Mogą się pojawić w przypadku zaburzeń przemiany tłuszczowej, spowodowanych np. cukrzycą, głodówką lub jednostronną dietą tłuszczowo-mięsną, ich poziom we krwi ulega zwiększeniu co sprawia, że pojawiają się również w moczu.

Wynik prawidłowy: negatywny

Urobilinogen

W moczu znajdują się jedynie niewielkie ilości urobilinogenu. Próba wypada początkowo negatywnie, ale po pewnym czasie przekształca się w pozytywną (wskutek działania ciepła i światła). W wynikach badań znajduje się wiec czasem oznaczenie -/+, co należy odczytywać jako „w normie”. Wartości podwyższone pojawiają się przy zwiększonym rozpadzie krwinek czerwonych i chorobach wątroby.  

Wynik prawidłowy: -/+ (w normie)

Bilirubina

Normalnie w moczu nie ma bilirubiny. Występowanie bilirubiny bezpośredniej w moczu stwierdza się przy chorobach, którym towarzyszy podwyższenie jej poziomu we krwi, co dotyczy zwłaszcza chorób wątroby. Bilirubina pośrednia nie przechodzi z krwi do moczu.

Wynik prawidłowy: negatywny

Erytrocyty (krwinki czerwone)

Próba przeprowadzona przy użyciu papierka wskaźnikowego nie wykazuje normalnie obecności krwinek czerwonych w moczu. Natomiast przeprowadzając badanie mikroskopowe osadu moczu wykrywa się normalne pojedyncze erytrocyty, ponieważ ich ilość wydzielana z moczem wynosi 70 000 na dobę (dla porównania 1mm³ krwi zawiera ich 5 mln). O krwinko-moczu (mikrohematurii) mówimy wtedy, gdy poziom krwinek czerwonych w moczu ulega zwiększeniu, lecz nie przekracza 1%, a obecność krwi i nie jest jeszcze dostrzegana gołym okiem. Natomiast o krwiomoczu (makrohematurii) mówimy wtedy, gdy poziom ten przekracza 1% a obecność krwi jest dostrzegana nawet gołym okiem. Krwinkomocz może występować po intensywnych wysiłkach fizycznych oraz przy wielu schorzeniach, np. stanach zapalnych nerek, chorobach infekcyjnych, chorobach krwi. Krwiomocz pojawia się m.in. w stanach zapalnych pęcherza, krwawieniach w obrębie moczowodów, w niektórych chorobach nerek, zaburzeniach krzepliwości krwi.

Wynik prawidłowy: negatywny lub „nieliczne erytrocyty w polu widzenia”

Leukocyty (krwinki białe)

Przy badaniu mikroskopowym znajdujemy normalnie w moczu „nieliczne leukocyty w polu widzenia”. Jeśli jest ich zbyt dużo, mówimy o leukocyturii. Jej przyczyną są zazwyczaj stany zapalne w obrębie dróg moczowych, zaburzenia w oddawaniu stolca oraz podrażnienia mechaniczne.

Inne składniki osadu moczu

  1. Komórki nabłonkowe (nabłonki) powstają w procesie normalnego złuszczania się komórek.
  2. Wałeczki są cylindrycznymi tworami powstającymi w kanalikach nerkowych. Ich występowanie w moczu może świadczyć o uszkodzeniu nerek.

Prawidłowy wynik: „0 wałeczków w polu widzenia”, lub                                            „nieliczne wałeczki w polu widzenia”.

W zależności od składu wałeczków dzieli się je na: nabłonkowe , erytrocytarne, leukocytarne, szkliste (hialinowe), woskowe i inne.

  1. Składniki krystaliczne (składniki mineralne)

W moczu występuje normalnie niewiele składników tego rodzaju (moczanów, szczawianów, fosforanów itp.). Wzrost ich ilości wzbudza podejrzenia, że mamy do czynienia z kamicą moczową. Tworzenie się kamieni zależy jednak od różnych czynników (m.in. od równowagi kwasowo-zasadowej moczu).

Moczany (sole kwasu moczowego) występują w dużych ilościach przy gorączce i wzmożonym rozpadzie komórkowym. Ponadto przy artretyzmie, zwłaszcza po podaniu leku, który zwiększa wydalanie kwasu moczowego.

Szczawiany wapnia pojawiają się w zwiększonej ilości po spożyciu pokarmów o dużej zawartości kwasu szczawiowego (szpinak, boćwina, szczaw, rabarbar). Zwiększone wydalanie szczawianów występuje często także przy cukrzycy i żółtaczce oraz wrodzonym zaburzeniu przemiany materii, zwanym skazą szczawianową.

Węglany wapnia zdarzają się czasem w moczu silnie alkalicznym.

Fosforany wapnia występują w zwiększonych ilościach przy nadczynności gruczołów przytarczycznych i po przedawkowaniu witaminy D.

Leucyna i kryształki tyrozyny występują w moczu przy chorobach wątroby.

Kryształki kwasu hipurowego pojawiają się w moczu przy chorobach wątroby, a także po spożyciu większych ilości szparagów i po przyjmowaniu preparatów kwasu salicylowego.

expres-24.pl




Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *